|
Paper karti
| Ɲɛ: | |
|---|---|
| Minɛ: | |
| nafa: | |
| Hakɛ: | |
Yɛlɛma min kɛra ka ɲɛsin sabatili ma, o ye nɔ bila seko ni dɔnko bɛɛ la, wa kado kartiw fana tɛ bɔ o la. Laada la, plastiki de bɛ fanga la, kado karti baarakɛyɔrɔ bɛ ka yiriwa teliya la sisan walasa ka papiyew kɛcogo wɛrɛw ta. Nin papiye kado kartiw minnu tɛ sigida lakana, olu tɛ fura ɲuman ye dɔrɔn walasa ka plastiki tiɲɛni dɔgɔya, nka u bɛnnen don kosɛbɛ fana fɛntigiw ma minnu b’a fɛ k’u tɔgɔ ɲuman sɔrɔ sigida laminiko la.
Diɲɛ kɔnɔ min sinsinnen bɛ ka taa a fɛ a ka sigida sennakow dɔgɔyali kan, jagokɛlaw ni feerekɛlaw bɛɛ bɛ ka fɛɛrɛ wɛrɛw ɲini minnu ka kɛnɛ. Kado kartiw, minnu ka teli ka dilan ni plastiki ye, olu bɛ kɛ sababu ye ka plastiki nɔgɔ kosɛbɛ. Paper ka nilifɛnw karti minnu tɛ sigida lakana, olu bɛ fura sabatilen di walasa ka fɛnw ɲini minnu bɛ ka bonya ka taa a fɛ, olu minnu bɛ sigida laminiko ɲɛnabɔ. Ni jagokɛlaw ye sugandiliw sugandi minnu sinsinnen bɛ papiye kan, u bɛ se k’u yɛrɛ bɛn feerekɛlaw ka sigida nafaw ma, ka sɔrɔ fana ka dɔ bɔ u ka gazi bɔlen bɛɛ lajɛlen na.
Nilifɛn karti minnu tɛ fɛnɲɛnamaw tiɲɛ, olu bɛ dilan ni fɛnw ni taabolo suguya caman ye minnu bɛ sabati, olu bɛɛ kun ye ka dɔ bɔ u nɔfɛkow la sigida la. An ka a lajɛ kosɛbɛ:
Paper minɛn minnu bɛ segin ka kɛ fɛn wɛrɛw ye : Paper ka nili kartiw bɛ dilan ni papiye seginlenw ye walima ni FSC ka seereyaw ye (Forest Stewardship Council) fɛnw ye, k’a lajɛ k’u bɔra kungow la minnu bɛ mara ni kunkanbaaraw ye.
Enki ni nɛgɛ minnu bɛ se ka tiɲɛ ni fɛnɲɛnamaw ye: O fɛnw b’a to karti bɛɛ, k’a ta a ɲɛda dilanni na ka taa a bila a kola la, a tɛ sigida lakana, wa a tɛ kɛ ni kemikɛli juguw ye.
Fɛn dilanni taabolo minnu bɛ fanga sɔrɔ kosɛbɛ: Baarakɛda caman minnu bɛ papiye kado kartiw dilan minnu tɛ sigida lakana, olu fana bɛ u sinsin fanga tacogo dɔgɔyali kan u dilanni waati, o bɛ kɛ sababu ye ka o baara bɛɛ kɛ ka ɲɛ.
Ka wuli ka taa papiye kado kartiw la, o bɛ nafa caman lase jagokɛlaw ni sigida ma:
Kabɔn sennabɔli dɔgɔyali: Paper kartiw bɛ toli u yɛrɛ la, wa tuma caman na, u bɛ se ka segin ka kɛ fɛn wɛrɛ ye, o bɛ dɔ bɔ bɔgɔ doni na.
Marka ja bonya : Baarakɛda minnu bɛ sigida lakanani walew ta, olu ka teli ka ɲɔgɔn sɔsɔ kosɛbɛ feerekɛlaw fɛ minnu bɛ sigida lakana, k’u ka foroba ja bonya.
Ka mɔgɔw wele ka taa mɔgɔw fɛ minnu ka bon: Ni mɔgɔ caman bɛ ka sabatili bila jɔyɔrɔ fɔlɔ la, fɛn dilannen minnu bɛ fɛn wɛrɛw di minnu bɛ kɛ ni jiri ye, olu bɛ se ka lamɛnnikɛlaw sama minnu ka bon, minnu ka ca, minnu ka ca.
Fɛɛrɛ kura bɛ ka dɛmɛ don papiye kado kartiw dilanni na jamaba la, ka kɛ baarakɛcogo ɲuman ye ani ka kɛ fɛn ye min tɛ fɛnɲɛnamaw tiɲɛ:
Baara kɛli ni fiɲɛw ye minnu bɛ segin ka kɛ fɛn wɛrɛw ye: Fɛɛrɛ kuraw bɛ kɛ sababu ye ka papiye seginlenw kɛ minnu ka ɲi kosɛbɛ, o min bɛ laadala kado kartiw cogoya n’u kɛcogo mara.
Ji-yɔrɔ-ko-minɛnw ni Laminatiw: Olu bɛ papiye kartiw lakana k’a sɔrɔ u bɛ se ka tiɲɛ, ka karti muɲuli sabati k’a sɔrɔ u ma tiɲɛni kɛ sigida la.
Sɛbɛnni kɛcogo kɔrɔlenw walasa ka mɛn: Ni sɛbɛnni kɛcogo ɲumanw bɛ yen, papiye kartiw bɛ se ka mɛn sisan ani u tɛ se ka sɛgɛn.
Sisan, fɛntigiba caman bɛ ka papiye kado kartiw minɛ k’a kɛ u ka sabatili fɛɛrɛw dɔ ye. Baarakɛda minnu bɛ i n’a fɔ Starbucks ani Amazon, olu y’a daminɛ ka papiye kan kado kartiw dilan minnu bɛ se ka segin ka kɛ fɛn wɛrɛw ye, wa u dilannen don ni fɛnw ye minnu tɛ sigida lakana. Nin wale ninnu kɛra sababu ye ka mɔgɔw ka jaabi ɲuman sɔrɔ, k’a jira ko sabatili ye sannikɛla caman ka ɲɛtaa kunba ye.
Mɔgɔ minnu bɛ fɛnw san, olu bɛ ka dɔ fara u ka sanniw bɛ nɔ min bila sigida la, o dɔn. Nilifɛn karti minnu tɛ fɛnɲɛnamaw tiɲɛ, olu bɛ bɛn nin dɔnniya bonyalen in ma, bawo kunnafonidilanw jɔyɔrɔ ka bon kosɛbɛ ka ɲɛsin fɛnw jɛnsɛnni ma minnu bɛ kɛ ni jiriw ye. O de kosɔn, fɛntigi minnu bɛ fɛn wɛrɛw di minnu bɛ sabati, olu bɛ ka diya kosɛbɛ jamanaden fitininw fɛ, minnu bɛ sigida laminiko ɲɛnabɔ.
Jagokɛlaw minnu bɛ baara kɛ ni plastiki kado kartiw ye hali bi, ka wuli ka taa papiye kan, o ye ko tilennen ye. Jɛɲɔgɔnya kɛli ni feerekɛlaw ye minnu bɛ sabati, o ye fɛɛrɛ fɔlɔ ye, o kɔfɛ, ka tɔgɔdacogo kura kɛ walasa ka sinsin sigida lakanani kan. Kɔnpɔsitɛriw fana bɛ se ka dusudonw di feerekɛlaw ma u ka papiye kado kartiw sugandili la, o bɛ wuli ka taa a fɛ.
Ni fɛɛrɛ kuraw bɛ ka taa ɲɛ, an bɛ se ka fɛn kura wɛrɛw makɔnɔ nilifɛn karti dilanni na min tɛ fɛnɲɛnamaw tiɲɛ. O ye fɛnw lasegincogo ɲumanw ye, fɛnw minnu bɛ sabati, ani hali nilifɛn kartiw nizɛrikan na, minnu tɛ baara kɛ ni farikolo ta ye fewu. Siga t’a la, kado karti baarakɛlaw ka siniɲɛsigi ye jiri ye.
Paper kado kartiw dilanni jamaba la, minnu ka ɲi kosɛbɛ, minnu tɛ sigida lakana, o ye sennatɛliya nafama ye walasa ka siniɲɛsigi sabati. Ikomi fɛntigiw bɛ walew ta minnu tɛ sigida lakana, u tɛ dɛmɛ don sigida lakanani dɔrɔn na, nka u bɛ dɛmɛ don fana feerekɛlaw ma minnu bɛ sigida laminiko dɔn, minnu bɛ ka bonya. Ni jagokɛlaw bɛ wuli ka taa papiye kado kartiw la, u bɛ se ka dɔ bɔ u ka gazi bɔlenw na, ka u ka taamasiyɛn ja barika bonya.
Ɔwɔ, bi fɛn dilanni fɛɛrɛw b’a to papiye ka kado kartiw bɛ mɛn i n’a fɔ plastiki ta.
Hali ni papiyew bɛ se ka kɛ sɔngɔ gɛlɛn ye, ni enki minnu tɛ sigida lakana ani ni u dilanni fɛɛrɛw ye minnu bɛ kɛ ni jogoɲumanya ye, o bɛ se ka dɔ fara musakaw kan dɔɔnin.
A bɛ ten! A ka c’a la, papiye kado kartiw bɛ se ka segin ka kɛ fɛn wɛrɛ ye, o b’a to u bɛ kɛ sugandi ye min bɛ sabati.
